२३ जून – महत्त्वाकांक्षी पालक

हल्ली आपण पाहतो की, आईवडील त्यांच्या मुलांची खूप काळजी घेत असतात. मुलांना सगळ्या चांगल्या गोष्टी मिळाव्यात, त्यांचा आहार पौष्टिक असावा, त्यांची शारीरिक वाढ नीट व्हावी, ह्यासाठी आईवडील प्रयत्न करत राहतात. पण त्याबरोबर त्यांच्या अपेक्षाही वाढतात. दुसऱ्या मुलांपेक्षा आपल्या मुलांनी अधिक स्मार्ट दिसावे असे त्यांना वाटते. त्यांनी सगळ्या विषयांत १०० पैकी १०० मार्क मिळावावेत, स्पोर्ट्स मध्ये चॅंपियन व्हावे, त्यांना चांगले बोलता यावे, त्यांनी डॉक्टर बनावे, एन्जिनीअर बनावे. आईवडील स्वतःपेक्षा त्यांच्या मुलांच्या बाबतीत जास्त महत्त्वाकांक्षी झाल्याचे आपल्याला दिसते.

पण हे काही नवीन नाही. पवित्र शास्त्रात प्रभू येशूचा एक संवाद आहे. (मत्तय २०:२०-२४). येशूचे जे बारा शिष्य होते त्यांच्यांत याकोब आणि योहान हे दोन भाऊ होते. त्यांच्या बापाचे नाव जब्दी असल्याने ते जब्दीचे पुत्र म्हणून ओळखले जात. येशूचे बारा शिष्य तर नेहमीच त्याच्याबरोबर असायचे. पण एकदा असे झाले की, याकोब आणि योहान ह्यांची आई येशूला मुद्दाम भेटायला गेली. कारण तिच्या मनात तिच्या मुलांविषयी एक महत्त्वकांक्षा होती आणि येशू ती पूर्ण करू शकेल अशी तिची कल्पना होती.

ती आपल्या मुलांना घेऊन आली, आणि तिने येशूला नमन करून त्याच्याजवळ काही याचना केली. तेव्हा येशूने तिला विचारले, “तुला काय पाहिजे?” आणि तिने आपल्या मनातले बोलून दाखवले. आपल्या दोन्ही मुलांना येशूच्या बरोबरीचे मानाचे स्थान प्राप्त व्हावे आणि त्यांना विशेष अधिकार मिळावेत, अशी तिची इच्छा होती. ती त्याला म्हणली, “तुझ्या राज्यात माझ्या ह्या दोन मुलांनी, एकानं तुझ्या उजवीकडे आणि एकानं डावीकडे बसावं अशी आज्ञा दे.” येशूला त्या आईची ही मागणी ऐकून आश्चर्य वाटले. त्याने तिला विचारले की, ती काय मागत आहे ह्याची तिला जाणीव तरी आहे का?

आपणही आपल्या मुलांना ओळखले पाहिजे. त्यांच्या आवडी-निवडी जाणून घेतल्या पाहिजेत. त्यांना मोठे होऊन काय बनायचे आहे, हे आपण त्यांना विचारले पाहिजे. पालकांनी स्वतःच्या अपूर्ण राहिलेल्या महत्त्वाकांक्षा त्यांच्या मुलांवर लादणे बरोबर नाही.

२२ जून – पाचवी आज्ञा

आपण आपल्या आईबापांशी कसे वागतो ह्यावर देवाचे लक्ष असते. देवाच्या दहा आज्ञांपैकी पाचवी आज्ञा ही आहे की, “तू आपल्या बापाचा व आईचा मान राख.” (निर्गम २०:१२) देव जेव्हा आज्ञा देतो तेव्हा ती एक चर्चेचा विषय राहत नाही. तिला विकल्प नसतात, पर्याय नसतात. आज्ञा ही जशीच्या तशी पाळायची असते. पण देवाच्या दहा आज्ञांपैकी फक्त पाचवी आज्ञा अशी आहे की, ती आज्ञा जो पाळील त्याचे कल्याण होईल, त्याला दीर्घायुष्य लाभेल, असे देवाचे वचन आहे. परमेश्वराच्या सगळ्याच आज्ञांचे पालन केले गेले पाहिजे ही अर्थातच त्याची अपेक्षा आहे, पण त्यापासून काय लाभ होईल हे फक्त पाचव्या आज्ञेबाबत सांगितले आहे. प्रभू येशूने त्याच्या अनेक संवादात ह्या आज्ञेचा अनेक वेळी उल्लेख केलेला आहे.

पण आपण आपल्या आई-वडिलांचा मान राखतो का हा प्रश्न आपण स्वतःला विचारणे गरजेचे आहे. उधळ्या पुत्राच्या दाखल्यात (लूक १५:११-३२) थोरला मुलगा जेव्हा त्याच्या धाकट्या भावाचे स्वागत होत असल्याचे पाहतो तेव्हा तो चिडतो, रुसून बसतो. तो घरात आत जायला तयार नसतो. बापाबरोबर वाद घालतो. त्याला बापाच्या वागण्यात अन्याय दिसतो. पण मुख्य म्हणजे तो बापाकडून हिशोब मागतो. तो म्हणतो, “बघा, मी इतकी वर्षं तुमची सेवा केली, आणि कधीच तुमच्या आज्ञा मोडल्या नाहीत. पण तुम्ही मला माझ्या मित्रांबरोबर कधी मौजमस्ती करू दिली नाही. आणि माझा धाकटा भाऊ तुमच्या मिळकतीची उधळपट्टी करून परत येतो आणि तुम्ही त्याच्यासाठी पोसलेलं वासरू मारता?” त्याला उत्तर हवे असते, हिशोब हवा असतो!

हल्लीच्या काळात जग झपाट्याने बदलत आहे. मुले मोठी होतात तेव्हा त्यांना त्यांचे आईबाप “ओल्ड फॅशन्ड” किंवा जुनाट वाटू लागतात. मग मुलगी म्हणते, “आई, आज माझ्या मैत्रिणी यायच्यात. त्यांच्यासाठी कांदापोहे कर ना. तू फार छान बनवतेस. पण तू त्यांच्यासमोर बाहेर येऊ नकोस. कारण तुला इंग्लिश बोलता येत नाही.” किंवा मुलगा म्हणतो, “बाबा, तुमचा काळ आता संपला, तुमचे विचार जुने झालेत. आजचं जग तुम्हाला माहीत नाही. तुम्हाला सेलफोनसुद्धा नीट वापरता येत नाही. तुम्ही प्लीज मला माझ्या कामाविषयी काही सल्ला देऊ नका.”

आईबापांचा मान राखण्याचा एक भाग म्हणजे “तुम्ही माझ्यासाठी काय केलंत?” हा प्रश्न त्यांना कधी न विचारणे. आईवडील मुलांना जन्म देतात, त्यांना लहानाचे मोठे करतात, त्यांच्यासाठी कष्ट करतात, हालअपेष्टा सहन करतात, हे मुलांनी कधीही विसरू नये.

२१ जून – क्षमाशील पिता

२० जूनच्या चिंतनात येशूने सांगितलेल्या एका दाखल्याचा उल्लेख आलेला आहे.  (लूक १५:११-३२) त्या दाखल्यात बाप, धाकटा मुलगा आणि थोरला मुलगा अशी तीन पात्रे आहेत. पण धाकटा मुलगा बापाच्या संपत्तीचा हिस्सा मागून घेतो आणि त्याची उधळपट्टी करतो म्हणून त्याला उधळ्या पुत्राचा दाखला असे एक नाव पडले आहे.

कथानक असे आहे की, तो धाकटा मुलगा त्याच्या वाट्याला आलेली सगळी मालमत्ता गोळा करून बापाचे घर सोडून जातो. तो दूरदेशी जातो आणि तेथे चैनबाजीत उधळेपणाने राहू लागतो. पण लवकरच त्याचा पैसा संपतो आणि त्याच वेळी त्या देशात दुष्काळही पडतो. त्याला जगणे अतिशय कठीण होते आणि तो कसाबसा अर्धपोटी राहून दिवस काढू लागतो.

तेव्हा त्याला आपली चूक लक्षात येते आणि त्याला घरची आठवण येते. तो कल्पना करतो की, त्याच्या घरचे नोकरसुद्धा त्याच्यापेक्षा सुस्थितीत असतील. तो ठरवतो की, घरी परत जायचे, बापाची क्षमा मागायची आणि त्याने आपल्याला त्याचा मुलगा म्हणून नाही तर फक्त एक नोकर म्हणून तरी घरात घ्यावे अशी विनंती करायची.

पण तो घरी परततो तेव्हा त्याच्या बापाला तो दुरूनच दिसतो, कारण तो टक लावून त्याची वाट पहात असतो. बाप मुलाकडे घाईघाईने जातो, त्याला मिठी मारतो, घरात बोलवतो. मुलगा बापाची क्षमा मागतो, पण बाप त्याला रागवत नाही, त्याच्यावर चिडत नाही. तो त्याच्यावर प्रश्नांचा भडीमार करत नाही की, “इतके दिवस तू कुठं होतास, काय करत होतास? आता का परत आलास? मी दिलेल्या पैशाचं तू काय केलंस?”

उलट बाप आपल्या दासांना बोलावतो आणि त्यांना सागतो की, “लवकर सगळ्यात चांगला झगा आणा, आणि ह्याला घालायला द्या, ह्याच्या हातात अंगठी आणि पायांत वहाणा घाला, आणि आपण सगळे उत्सव करू या. कारण, हा माझा मुलगा मेला होता, आणि पुन्हा जिवंत झाला आहे. तो हरवला होता आणि सापडला आहे.”

ह्या दाखल्यातील बाप म्हणजे क्षमाशील परमेश्वर पिता आहे हे सांगायची गरज नाही. त्याची क्षमा अपरिमित आहे, तिला सीमा नाही, तिला अटी नाहीत. त्याची अपेक्षा एवढीच आहे की, त्याच्यापासून दूर गेलेल्या मुलांनी त्याच्याकडे परत यावे.

२० जून – प्रेमळ पिता

येशूने सांगितलेल्या अनेक दाखल्यांपैकी एक विशेष सुंदर दाखला आहे ज्याला उधळ्या पुत्राचा दाखला असे नाव पडले आहे. (लूक १५:११-३२) पण त्याला प्रेमळ पित्याचा दाखला असेही म्हणता येईल. दाखल्याची सुरुवात अशी होते की, एका मनुष्याला दोन मुलगे होते. धाकटा मुलगा बापाच्या संपत्तीचा हिस्सा मागतो आणि बाप तो लगेच त्याला देऊन टाकतो. बाप आढेवेढे घेत नाही, अटी घालत नाही.

येशू जे म्हणाला होता की, “मागा आणि तुम्हाला दिलं जाईल”, ह्याचे हे एक उदाहरण आहे. आपण आपल्या स्वर्गातील पित्याकडे मागावे. आपल्याला सगळ्या चांगल्या गोष्टी द्यायला तो तयार आहे. आपण खाण्यापिण्याविषयी, कपड्यांविषयी, शरीरीविषयी, कशाचीच काळजी करू नये, कारण स्वर्गातील पिता आपल्या सगळ्या गरजा पुरवतो.

आपला परमेश्वर पिता प्रेमळ आहे. तो नुसताच प्रेमळ नाही तर तो साक्षात प्रीती आहे. योहान ३:१६ ह्या वचनात देवाच्या महान प्रीतीविषयी असे सांगितले आहे की, देवाने जगावर एवढी प्रीती केली की, मानवाच्या तारणासाठी त्याने आपला एकुलता एक पुत्र दिला. पण देवाच्या प्रीतीचे एक सुंदर वर्णन उत्पत्तीच्या पुस्तकात आढळते. (उत्पत्ती ३:१६-२३) आदाम आणि हवा ह्यांनी पाप केले होते आणि देवाने त्यांना मरणाची शिक्षा दिली होती. त्याने आदाम आणि हवा ह्यांना एदेन बागेतून बाहेर जायला सांगितले होते. त्या वेळी देवाचा क्रोध किती भयानक असेल ह्याची आपण कल्पनादेखील करू शकत नाही. पण तरी त्याचे प्रेम काही संपले नव्हते. उत्पत्ती ३:२१ वाचा आणि कल्पना करा की, परमेश्वर बसला आहे, सुई-दोरा आणि शिवणकामाचे साहित्य घेऊन! आदाम आणि हवा ह्यांच्यासाठी तो कपडे शिवत आहे! कारण त्यांच्याकडे घालायला कपडे नव्हते. देवाचे इतके हे कमालीचे प्रेम आणि काळजी आणि त्याचा पुरवठा!

परमेश्वर त्याच्या मुलांना कधीही सोडणार नाही हे त्याचे वचन आहे. प्रभू येशूही म्हणाला होता की, तो कधीही आपल्याला अनाथ असे सोडणार नाही.

१९ जून – एकच पिता

हल्ली कुटुंबाची रचना खूप बदलत आहे. पारंपारिक कुटुंबपद्धतीत आई ही मुलांच्या जास्त जवळची असायची. वडील थोडेसे अलिप्त असायचे. वडिलांना काही सांगायचे झाले तर ते आईच्या मार्फत सांगावे लागे. कारण मुलांना वडिलांची भीती वाटायची. आईने लाड करायचा आणि बापाने शिस्त लावायची अशी कुटुंबात कामाची आणि जबाबदारीची विभागणी असायची. पण आता परिस्थिती बदलली आहे. आता मुलांच्या मनात बापाची भीती राहिलेली नाही. काही मुले तर अक्षरशः बापाच्या डोक्यावर बसलेली दिसतात.

काही मुले हल्ली वडिलांना त्यांच्या नावाने हाक मारतात. पण पप्पा, अप्पा, बाबा, दादा, डॅडी, डाडा, कितीही असोत, आपला खरा पिता परमेश्वर आहे. परमेश्वराच्या दहा आज्ञांपैकी दुसरी आज्ञा ही आहे की, आपण त्याची मूर्ती बनवायची नाही. पण परमेश्वर कसा आहे ह्याचे वर्णन पवित्र शास्त्रात वाचायला मिळते. परमेश्वर माझा मेंढपाळ आहे. तो माझ्या आश्रयाचा खडक आहे. तो माझा प्रकाश आहे. तो माझा दुर्ग आहे, माझा उद्धारकर्ता आहे. पण सगळ्यात महत्त्वाचे म्हणजे आकाशाचा व पृथ्वीचा निर्माणकर्ता जो परमेश्वर तो माझा पिता आहे.

प्रभू येशू म्हणाला होता की, पृथ्वीवर कोणाला तुमचा पिता म्हणू नका. कारण तुमचा पिता एक आहे आणि तो स्वर्गात आहे. (मत्तय २३:९) प्रभू येशूने आपल्याला प्रार्थना करायला शिकवली. “हे आमच्या स्वर्गातील पित्या…” आधी परमेश्वराला हाक मारायची ती आपला पिता म्हणून. त्याचे राज्य येवो, त्याच्या इच्छेप्रमाणे होवो, अशा सगळ्या विनंत्या नंतर करायच्या. प्रथम आपण परमेश्वराला पिता मानले पाहिजे.

येशू म्हणाला होता की, आपण त्या एकाच पित्याची मुले आहोत हे जाणून घेऊन, तो जसा पूर्ण आहे तसे आपणही पूर्ण व्हायचा प्रयत्न केला पाहिजे. (मत्तय ५:४५-४८) नव्या करारात अनेक ठिकाणी आपण वाचतो की, आपण सगळी देवाची मुले आहोत. संत पौलाने लिहिले आहे की, आपण जर देवाची मुले आहोत, तर मग आपण देवाचे वारीस आहोत, आपण ख्रिस्ताबरोबर जोडीचे वारीस आहोत. ह्याचा अर्थ हा की, ख्रिस्ताबरोबर आपले गौरव व्हावे, आणि त्याच्याबरोबर आपण सोसावे. (रोम ८:१६-१७)