१३ ऑक्टोबर – मुक्तमार्ग

मानवी प्रगतीत रस्त्यांना मोठे महत्त्व आहे. रस्ता रुंद आणि सपाट असेल, त्यात खड्डे नसतील, त्यात वेडीवाकडी वळणे नसतील, तर आपला प्रवास निश्चितपणे सुखकर आणि जलद होतो. म्हणून अगदी दुर्गम प्रदेशात, डोंगर-दऱ्यांतून, नद्या ओलांडून, प्रवास करता यावा ह्यासाठी सगळ्या जगभर रस्ते बांधले गेले आहेत. भारतात एकूण ३२ लाख किलोमीटर लांबीचे रस्त्यांचे जाळे आहे, ज्यात सतत नवीन रस्त्यांची भर घातली जात आहे. सध्याच्या रस्त्यांचा दर्जा सुधारण्याचे तसेच त्यांची रुंदी वाढवण्याचे प्रकल्प राबवले जात आहेत.

आजच्या परिस्थितीत लोकांना त्यांच्या आध्यात्मिक प्रवासासाठीही सोपा, सरळ, सपाट असा मुक्तमार्ग हवा असला तर त्यात नवल नाही. अनेक वैकल्पिक आध्यात्मिक मार्ग आज उपलब्ध आहेत ज्यावर वेगवेगळी आकर्षणे, प्रलोभने आणि सुखसोयी दिसतात. पण वास्तवात त्यावर धोके असतात, कठीण वळणे असतात, अपघात होतात, किंवा अनेकदा ते मार्गच चुकीचे असल्याचे नंतर कळून येते. पण तेव्हा खूप उशीर झालेला असतो.

आजच्या ह्या पार्श्वभूमीवर प्रभू येशूने दोन हजार वर्षांपूर्वी दिलेला इशारा लक्षात घेण्यासारखा आहे. तो म्हणाला होता, “अरुंद दरवाजाने आत जा; कारण नाशाकडे नेणारा दरवाजा रुंद, आणि मार्ग पसरट आहे, आणि त्यानं आत जाणारे पुष्कळ आहेत. कारण जीवनाकडे नेणारा दरवाजा अरुंद आणि मार्ग संकुचित आहे, आणि तो ज्यांना सापडतो ते थोडे आहेत.”

पण आपल्यासाठी योग्य मार्ग कसा निवडायचा? आपण ज्याला गुरू मानतो तो खरा आहे हे कसे पारखायचे? ह्यावर येशूने सांगितले की, “खोट्या संदेष्ट्यांविषयी जपा; ते मेंढरांच्या वेशात तुमच्याकडे येतात, पण आतून ते धरणारे लांडगे आहेत. तुम्ही त्यांच्या फळांवरून त्यांना ओळखाल. काटेर्‍यांवरून द्राक्ष किवा केंकरीवरून अंजीर गोळा करतात काय? तसंच प्रत्येक चांगलं झाड चांगलं फळ देतं, पण कुजकं झाड वाईट फळ देतं. चांगलं झाड वाईट फळ देऊ शकत नाही; आणि कुजकं झाड चांगलं फळ देऊ शकत नाही. जे चांगलं फळ देत नाही असं प्रत्येक झाड तोडून अग्नीत टाकलं जातं. म्हणून तुम्ही त्यांच्या फळांवरून त्यांना ओळखाल.” (मत्तय ७:१३-२०)

आध्यात्मिक प्रवासासाठी द्रुतगती मुक्तमार्ग योग्य ठरेलच असे नाही.

 

Advertisements

११ ऑक्टोबर – शक्य आणि अशक्य

अमेरिकन विचारवंत, शिक्षक व लेखक राइनहोल्ड नीबुर (१८९२-१९७१) ह्यांची एक सुप्रसिद्ध प्रार्थना आहे जी “सिरिनिटी प्रेअर” ह्या नावाने ओळखली जाते. त्यातील खालील भाग विशेषेकरून सुप्रसिद्ध आहेः

“हे देवा, ज्या गोष्टी मी बदलू शकणार नाही,
त्या मी धीरगंभीरतेने मान्य कराव्यात,

ज्या गोष्टी मी बदलू शकेन,
त्या बदलण्याचे मी धाडस करावे,

आणि त्या दोन्हींमधील फरक मला समजावा
एवढी सुबुद्धी माझ्यात असावी,
म्हणून माझ्यावर तुझी कृपा होऊ दे.”

ह्या प्रार्थनेमागचे तत्त्वज्ञान हे आहे जे आपल्याला आवडत नाही ते बदलणे जर सहज शक्य असेल तर ते बदलायचा प्रयत्न आपण करावा. पण एखादी गोष्ट बदलणे आपल्याला जर अगदी अशक्य वाटत असेल तर ती बदलण्याची खटपट करणे व्यर्थ आहे आणि आहे त्या परिस्थितीत आपण समाधान मानून राहावे.

पण जरा विचार करा की, आपल्याला काय करणे शक्य आहे आणि काय अशक्य आहे हे ठरवणे आपण परमेश्वरावर का सोपवावे? ते आपल्यालाच ठरवता येणार नाही का? चंद्रावर जाऊन परत येणे हे एके काळी अशक्य मानले गेले असावे, पण नंतर काही लोकांनी ते वास्तवात करून दाखवले. मागील २-३ शतकात विज्ञान आणि तंत्रज्ञानाची एवढी प्रचंड प्रगती झाली आहे की, पूर्वीच्या काळी अशक्य वाटलेली अशी असंख्य कामे आज सामान्य माणसे सहजपणे करू लागली आहेत.

किती तरी यशस्वी लोकांनी म्हटले आहे की, अशक्य हा शब्द त्यांच्या शब्दकोशात नाहीच. खरे तर तो कोणाच्याच शब्दकोशात असायचे कारण नाही. स्वतः प्रभू येशू म्हणाला होता की, कोणाकडे फक्त मोहरीच्या दाण्याएवढा विश्वास असेल तर तो एका डोंगरालादेखील येथून तेथे हलवू शकेल, त्याला काही अशक्य होणार नाही. (मत्तय १७:२०) येशू हेही म्हणाला होता की, माणसाला जे अशक्य असेल ते देवाला सहज शक्य आहे. (मत्तय १९:२६) आपण आपल्या बळावर काही करू शकलो नाही तर ते देवाच्या साहाय्याने आपण साध्य करू शकू.

एखादे काम कठीण आहे म्हणून ते करायचे सोडून द्यायचे, किंवा ते आव्हान समजून पूर्ण करायचे प्रयत्न करायचे, हे प्रत्येकाने स्वतःसाठी ठरवायचे आहे.

३ सप्टेंबर – चालता चालता

एकदा असे झाले की, प्रभू येशू यरुशलेमला जात असताना शोमरोन आणि गालील ह्या दोन प्रांतांतून प्रवास करत होता. (लूक १७:११-१९) वाटेत एक खेडे होते. तेथे दहा लोकांचा एक घोळका रस्त्यापासून काहीसा दूर उभा राहिलेला त्याला दिसला. ते सगळे कुष्ठरोगी होते. समाजाने घालून दिलेल्या मर्यादांमुळे ते इतर लोकांत मुक्तपणे वावरू शकत नव्हते. तेव्हा येशूचे लक्ष वेधण्यासाठी ते दुरूनच मोठ्या आवाजात म्हणाले, “येशू, स्वामी, आमच्यावर दया करा.”

कुष्ठरोगाने ग्रासलेल्या त्या दहा माणसांच्या कदाचित येशूकडून मोठ्या अपेक्षा असाव्यात. तो त्यांना तात्काळ बरे करील असे त्यांना वाटले असावे. पण त्यांच्या अपेक्षेनुसार विलक्षण असे काहीच घडले नाही. येशूने त्यांची विनवणी ऐकली पण त्यांना कोणतीही हमी दिली नाही. तो फक्त एवढेच म्हणाला, “जा, आणि स्वतःला याजकांना दाखवा.” कुष्ठरोगी शुद्ध झाल्याचे प्रमाणपत्र द्यायचा अधिकार याजकांचा होता आणि येशूने सांगितल्याप्रमाणे ते याजकांकडे जायला निघाले.

आणि चमत्कार हा घडला की, ते दहा जण त्यांच्या मार्गावर असताना, चालता चालता, त्यांच्या व्याधीपासून मुक्त झाले. इतक्या सहजपणे की, ते शुद्ध झाल्याचे त्यांना कळलेदेखील नाही. दहांपैकी फक्त एकाच्याच ते लक्षात आले. आपण प्रभू येशूपुढे दयेची याचना केली होती आणि त्याच्याच दयेमुळे आपण बरे झालो असल्याची जाणीव त्याला झाली. प्रभू येशूने केलेल्या चमत्काराने त्याला अत्यानंद झाला. तो परत मागे फिरला. देवाचे मोठ्याने गुणगान करत, त्याचे उपकार मानत, माघारी जाऊ लागला. त्याला येशू पुन्हा भेटला आणि त्याने येशूचे पाय धरून त्याला नमन केले.

अर्थात जे काही घडले ते सर्व येशूला माहीत होते. येशू त्या माणसाशी आतापण फार काही बोलला नाही. तो थोडक्यात बोलला, “ऊठ, तुझ्या मार्गानं जा, तुझ्या विश्वासानं तुला बरं केलं आहे.” त्याला शुद्ध करण्याचे श्रेय येशूने स्वतः घेतले नाही, उलट त्याचा विश्वास कारणीभूत असल्याचे सांगितले. आणि त्याने त्या माणसाला पुढे जात राहायचा सल्ला दिला.

जीवनात एखादी अद्भुत घटना घडली तरी तिच्यात गुंतून न राहण्याचा हा बोध आहे. जीवनाच्या मार्गावर चालता चालता किती तरी असामान्य घटना घडत असतात. पण विश्वासाच्या आधारावर आपला पुढचा प्रवास सुरू राहिला पाहिजे हे येशूचे सांगणे आहे. आपण देवाची प्रार्थना करतो तेव्हा तिचे उत्तर लगेच मिळावे अशी आपली अपेक्षा असते. पण तसे झाले नाही, तर जीवनाच्या मार्गावर थांबून राहायचे नाही. पुढे जात राहायचे. आपल्या प्रार्थनेची देवाच्या न्यायासनापुढे नोंद झालेली असते आणि चालता चालता देवाचे उत्तर आपल्याला मिळते.

जेव्हा आपल्या प्रार्थनेचे उत्तर आपल्याला मिळते, तेव्हा आपण देवाची आठवण करायला हवी. जे घडले ते आपोआप घडले नाही पण त्यामागे देवाचा हात होता ह्याची जाणीव ठेवून आपण देवाचे उपकार मानले पाहिजेत. त्या दहा कुष्टरोग्यांपैकी दहाच्या दहा बरे झाले होते. पण त्यांतील फक्त एकच येशूचे उपकार मानायला परत आला. येशूलाही विचारासे वाटले की, “दहा शुद्ध केले गेले ना? मग बाकीचे नऊ कुठं आहेत?”

१० जुलै – विशेष दिवस

दिनांक २१ जून २०१७ रोजी जगभरात, विशेषतः भारतात, आंतरराष्ट्रीय योग दिन मोठ्या उत्साहाने साजरा केला गेला.

त्याआधी ५ जूनला जागतिक पर्यावरण दिन सर्वत्र साजरा झाला, ८ जून हा जागतिक महासागरांचा दिन होता, तर १७ जून हा दुष्काळाचा सामना करण्यासाठीचा जागतिक दिन होता.

१ जून हा जागतिक मातापिता दिन म्हणून पाळला गेला, १२ जून हा बालमजुरीच्या विरोधासाठीचा आंतरराष्ट्रीय दिन होता, १४ जून हा जागतिक रक्तदाता दिन होता, २० जून हा जागतिक निर्वासित दिन म्हणून पाळला गेला होता, आणि २४ जून हा विधवांसाठीचा आतंरराष्ट्रीय दिन होता.

अशा प्रकारे, संयुक्त राष्ट्र संघटनेच्या विद्यमाने, जून २०१७ ह्या महिन्याच्या ३० दिवसांपैकी एकूण २४ दिवस कोणत्या न कोणत्या विशेष उद्देशाने पाळले गेले. वर्षांच्या इतर ११ महिन्यांतही असे कितीतरी दिवस संयुक्त राष्ट्र संघटनेने राखून ठेवले आहेत आणि त्यांना नावे दिली आहेत. अशा विशेष दिवसांची संख्या जर अशीच वाढत गेली तर, कालांतराने कदाचित एकाच दिवशी दोन-दोन दिवसांचे समांतर आयोजन करावे लागेल.

जगभर असे विशेष दिवस साजरे करण्यामागचा हेतू अर्थातच चांगला आहे. जागतिक समस्यांवर, समाजातील काही घटकांच्या गरजांकडे किंवा त्यांना सहन करावा लागणाऱ्या अन्यायांकडे जगाचे लक्ष वेधण्याचा हा एक मार्ग आहे. काही महत्त्वाच्या ऐतिहासिक घटना विस्मरणात जाऊ नयेत म्हणून, किंवा जगाची वाटचाल एका नव्या दिशेने व्हावी म्हणून हा एक प्रयत्न आहे. जगातील सर्व लोकांनी जगाच्या एकंदर भल्यासाठी एकत्रित होऊन कार्य करावे हा एक उदात्त उद्देश आहे.

खरे तर आपल्या आयुष्यात उजाडणारा प्रत्येक दिवस विशेष असतो, कारण तो परमेश्वराने आपल्यासाठी घडवलेला असतो. (स्तोत्र ११८:२४) प्रत्येक दिवस परमेश्वराच्या उपकारांचे पुन्हा एकदा स्मरण करण्यासाठी आणि त्याची दया व करुणा अनुभवण्यासाठी एक नवीन संधी आहे.

८ जुलै – कर देणे एक कर्तव्य

भारतीय कर प्रणालीत १ जुलै २०१७ पासून मूलभूत आणि विस्तृत बदल करण्यात आला आहे. वर्तमानपत्रातून मोठमोठ्या जाहिरातींद्वारे त्याविषयी लोकांना अवगत केले जात आहे. कर देणे आता कसे सोपे झाले आहे आणि ते कसे देशहिताचे आहे हेही समजावून सांगितले जात आहे.

पण पवित्र शास्त्रात वाचायला मिळते की, दोन हजार वर्षांपूर्वीदेखील रोमी सम्राटाची कर आकारणी हा एक चर्चेचा विषय होता आणि प्रभू येशूला त्याविषयी प्रश्न विचारला गेला होता. (मत्तय २२:१५-२२) येशू त्याच्या शिष्यांना आणि इतर लोकांना नेहमी देवाच्या राज्याविषयी बोध करत असे. तरी लोक त्याला जे प्रश्न विचारायचे त्यापैकी अनेक प्रश्न त्यांच्या रोजच्या सामान्य जीवनाविषयी असायचे. येशूने दिलेली उत्तरे त्यांना पटली तरी ते त्याच्याबरोबर वाद घालायचे. त्याच्याच बोलण्यात काही तरी विसंगती शोधून त्याच्यावर आरोप ठेवता येईल असा ते प्रयत्न करीत राहायचे.

एकदा लोकांनी येशूला म्हटले, “गुरू, आम्ही जाणतो की, आपण खरे आहा आणि देवाचा मार्ग खरेपणानं शिकवता, आणि कोणाची पर्वा करीत नाही, कारण आपण माणसांचं बाह्यरूप पहात नाही.” आणि अशी सुरुवात केल्यावर त्यांनी प्रश्न विचारला, “म्हणून आम्हाला सांगा, आपल्याला काय वाटतं? कैसराला कर देणं योग्य आहे की नाही?” पण येशूने त्यांचा हेतू प्रामाणिक नसल्याचे ओळखून त्यांना म्हटले, “अहो, ढोंग्यांनो, माझी परीक्षा का करता? मला एक कराचं नाणं दाखवा.” आणि त्यांनी त्याला एक दिनार आणून दिला. तेव्हा त्याने त्यांना विचारले, “हा मुखवटा आणि वरचा लेख कोणाचा आहे?” ते म्हणाले, “कैसराचा.” त्यावर येशूने निर्णय दिला, “तर मग कैसराचं आहे ते कैसराला द्या, आणि देवाचं आहे ते देवाला द्या.”

कोणत्याही माणसाला एकाच वेळी अनेक भूमिका सांभाळाव्या लागतात. तो एका कुटुंबाचा सदस्य असतो, तो एका समाजात वावरतो, तो एका देशाचा नागरिक असतो. म्हणून त्याला कौटुंबिक जबाबदाऱ्या पार पाडायच्या असतात, सामाजिक नियम आणि देशाचे कायदे पाळायचे असतात. प्रभू येशूने ही आठवण करून दिली आहे की, आपण देवाची मुले आहोत आणि त्याच्या आपल्याकडून ज्या अपेक्षा आहेत त्याही आपण समांतरपणे पूर्ण करणे महत्त्वाचे आहे.